Pompeii in 1 dag: wat mag je écht niet missen?

Bezoek je binnenkort Pompeii? Wat moet je er zeker zien? En hoe haal je het meeste uit je bezoek?

Ik weet niet of het nu nog altijd zo is, maar in mijn tijd – wat klink ik oud! – ging het in het tweede middelbaar tijdens de lessen geschiedenis over de Oude Grieken en Romeinen. Ik herinner me nog steeds de woorden van de leerkracht, zij het waarschijnlijk doorheen de tijd wat bijgekleurd, toen ze het had over de uitbarsting van de Vesuvius: “Toen gebeurde iets geweldig. Het was alsof een fee met een magische toverstaf passeerde om Pompeii in een tijdscapsule voor de geschiedenis te bewaren.” Ik vond en vind het nog altijd een gekke manier om zo een ramp te beschrijven die duizenden mensen het leven heeft gekost. Maar vanuit archeologisch standpunt zouden we inderdaad waarschijnlijk bijlange niet zoveel over het dagelijkse leven van de Romeinse cultuur weten zonder die uitbarsting van de Vesuvius (een magere troost voor de slachtoffers).

Op het moment van de uitbarsting was Pompeii een welvarend stadje met zo’n 20.000 inwoners. Toen in augustus 79 geschiedenis geschiedde, trok een regen van puimsteen gevolgd door een verstikkende gaswolk over de stad. De meeste bewoners waren de stad al ontvlucht, maar de naar schatting 2.000 mensen die door omstandigheden waren achtergebleven, maakten geen schijn van kans en stierven door de vallende brokstukken of het gas.
In 2 dagen tijd verdween Pompeii onder een dikke laag van 5 meter en in de vergetelheid, zij het niet volledig. Dankzij de brieven van Plinius de Jongere aan de Romeinse geschiedschrijver Tacitus hebben we een ooggetuigenverslag van de feiten.
Het zou echter opnieuw pas tot de 18de eeuw duren vooraleer begonnen werd aan de (officiële) opgravingen.

Versteende doodstrijd

Waar Herculaneum bedekt werd door een dikke modderlaag die doorheen de tijd versteende en alles vacuüm insloot, werd Pompeii bedekt door een meer “luchtige” laag van as en puimsteen die niet luchtdicht was. Hierdoor verdween doorheen de tijd al het organische materiaal. Zo ook de mensen. In de puimsteenlaag ontstonden holtes waar hun lichaam ooit zat. In de 19de eeuw werd in deze holtes gips gegoten, als in een gietmal, waardoor de sterfhouding van de vergane lichamen en hun kledij weer zichtbaar werden. In vitrinekasten kan je vandaag de dag enkele kopieën van deze lichamen zien (de originelen zouden liggen in het Nationaal Archeologisch Museum van Napels). Ze geven een indrukwekkende indruk van de laatste momenten van mens en dier tijdens deze apocalyptische ramp, ineengekrampt in de dood. De plaastertechniek wordt overigens nu niet meer toegepast.

Weelde aan informatie

Op dit ogenblik is er zo’n 50 ha van de 66 ha opgegraven. Hierbij werden niet alleen talrijke kunstschatten gevonden (beelden, mozaïeken, fresco’s) maar ook een schat aan alledaagse voorwerpen en informatie over het dagelijkse leven tijdens het Romeinse keizerrijk van de 1ste eeuw na Christus. Je wandelt over oneffen straten met karrensporen die getuigen van bedrijvigheid. Je kuiert door mooi gerestaureerde tuinen van rijkelijke villa’s waar vroeger enkel de happy few toegang tot hadden. In de thermen hoor ik het gespetter van water, in het amfitheater het wapengekletter van zwaarden. In de villa’s ruik ik de geur van weelderige maaltijden, in de tempels de bedwelmende geur van wierook.

Ik snap dat Pompeii misschien niet voor iedereen dezelfde aantrekkingskracht heeft, en toegegeven, er is wat verbeelding nodig. Maar het is zo’n unieke plek, een uitzonderlijke getuigenis van het leven van 2 millennia geleden.
We komen tijdens ons bezoek een Franse jonge vrouw tegen die elk jaar naar de site terugkeert om telkens opnieuw een nieuw plekje te ontdekken. Ik snap de aantrekkingskracht.

Wat bezoeken in Pompeii?

Je leest het in elke reisgids en ik kan het alleen maar beamen: Pompeii is groot. Té groot misschien, want de crisis laat zich hier sterk voelen. Door een gebrek aan financiële middelen zijn sommige delen in zeer slechte staat en “voor renovatie” volledig afgesloten. Tijdens ons bezoek was dit het geval met bijna het volledig noordelijke deel van de stad. De natuur en de horden bezoekers hebben te lang vrij spel gekregen, en nu is er te weinig geld om alles te restaureren, al zijn er hier en daar ook effectief wel werken bezig (dank u, Europa!).
Op de (zeer onduidelijke) website kan je lezen welke huizen op het moment van je bezoek open zijn, maar eigenlijk vraag je best op de site zelf (bijvoorbeeld bij een van de concierges die de open huizen “bewaken” om op de kaart die je bij je ticket krijgt aan te duiden welke plekken er open zijn. Zo kan je gerichter je bezoek plannen. Al kan het ook fijn zijn om letterlijk door de straten te dwalen, zeker bij valavond, wanneer de meeste bezoekers weg zijn en de rust en stilte over de plaats weerkeert.

Enkele plaatsen die ik alvast de moeite vond:

  • De Villa dei Misteri die eigenlijk een kleine kilometer buiten de stadsmuren ligt, op weg naar Boscoreale. De villa heeft relatief weinig schade opgelopen bij de uitbarsting, en geeft een zeer duidelijk beeld van hoe een luxueuze Romeinse villa er destijds uitzag. Zo zijn bijvoorbeeld het atrium en grote delen van de villa nog steeds overdekt. Er werden ook knappe muurschilderingen gevonden waaronder die van het inwijdingsritueel van een jonge vrouw in (vermoedelijk) de Dionysus-cultus, een mysterieuze religieuze cultus uit de Antieke Oudheid (ook beschreven in De Verborgen Geschiedenis van Donna Tartt). Deze villa is een aanrader.
  • En blijft niets speciaal meer veel overeind van de Casa del Fauno (Regio VI), maar het was één van de grootste particuliere villa’s van de stad. Hier werd ook de beroemde mozaïek van Alexander De Grote gevonden. Er ligt een replica op de site; het origineel hangt in het Archeologisch Museum van Napels.
  • Nog zo’n bekende mozaïek ligt in de Casa del Poeta Tragico (Regio VI): Cave Canem (“Opgelet voor de hond”).
  • In de Terme del Foro (Regio VII), één van verschillende de badencomplexen in de stad, kan je door de verschillende badzalen wandelen.
  • Links (of rechts, naargelang van welke richting je komt) van het Forum ligt de Granai del Foro (Regio VII), vroeger waarschijnlijk een groentenmarkt. Nu is het een opslagplaats voor amforen en andere gevonden zaken. Er staan ook enkele kopies gipsbeelden in verschillende vitrinekasten, waaronder die van de “kronkelende hond”.
  • Ik blijf dit geweldig vinden. De best gerenoveerde plek is de Lupanare (Regio VII), één van de verschillende bordelen die de stad rijk was. Het is – surprise surprise – één van de grootste trekpleisters van de site; er staat een wachtrij om binnen te kunnen. Je vindt er kopieën van erotische fresco’s (je moet wel érg goed kijken om iets te zien) en graffiti van al dan niet tevreden klanten. De korte stenen bedden zien er allesbehalve comfortabel uit.
  • Ook de Terme Stabiane (Regio VII), het oudste thermencomplex van de stad, is goed bewaard, met nog zichtbaar stukwerk in de gewelven.
  • De Isistempel of Templo di Iside (Regio VIII) was een van de eerste plekken die bij de opgravingen ontdekt en uitgegraven werd. Helaas is hierbij door onkunde veel verloren gegaan. Toch heeft de plek iets bijzonders, of misschien is dat vooral omdat wij er in de speciale sfeer van valavond op gebotst zijn.
  • De Fullonica di Stephanus (Regio I) of het wassalon van Stephanus is het best bewaarde van de 11 wassalons in de stad (het waren propere jongens, die Romeinen!) en er is nog een stenen waskuip.
  • Het Casa e Thermopolium di Vetutius Placidus (Regio I) is een van best bewaarde van de 89 thermpolia of kleine fast food-restaurants die Pompeii rijk was. Je ziet nog duidelijk de toonbank en de verschillende terra cotta-potten waarin de etenswaren bewaard werden.
  • Het Casa di Octavius Quartio (Regio II) heeft nog verschillende fresco’s en vooral een prachtig gerestaureerde tuin.
  • Het Praedia di Giulia Felice (Regio II) is een enorm groot huis, opnieuw met knappe tuin die uitgeeft op de Via di Castricio, een idyllische aardeweg met hoge bomen.
  • In het vrij intacte Anfiteatro werden vroeger gladiatorenspelen gehouden. 12.000 liefhebbers van goor, bloed en geweld konden het spektakel bijwonen.
  • Naast het amfitheater staat het Palestra Grande, het oude gymnasium. Er waren vermoedelijk jongeren aan het sporten net voor de uitbarsting; er werden verschillende lichamen aan de uitgang gevonden van jongens die wanhopig probeerden te ontsnappen. Je kan er ook enkele verkoolde restanten van etenswaren uit Herculaneum zien.

De hamvraag: is Pompeii de moeite?

Ja! Er wordt vaak een vergelijking gemaakt met Herculaneum, maar voor mij zijn beide sites op elk hun eigen manier de moeite waard. Waar in Herculaneum in het algemeen de overblijfselen in betere staat zijn, is Pompeii vooral indrukwekkend door zijn/haar grootte. Wij waren er bijna een volledige dag, en nog heb ik het gevoel dat we bijlange niet alles gezien hebben, los van het feit dat er veel was afgesloten.

Praktische tips voor een bezoek

  • Pompeii is erg gemakkelijk te bereiken met het openbaar vervoer. Wij hebben de Circumvesuviana-metro genomen vanuit Sorrento (ongeveer 30 minuten), maar je geraakt er ook vanuit de andere richting (Napels). De verbinding is rechtstreeks en goedkoop, en eigenlijk is dit de beste manier om de site te bereiken. Uurregelingen kan je hier checken. Stap uit in het station ‘Pompeii Scavi’ en je bent bijna meteen aan de ingang.
  • Wil je snel en effectief te werk gaan, vraag dan aan de ingang of aan een conciërge om op een plan aan te duiden welke villa’s en sites open zijn.
  • Doe platte schoenen – of nog beter: wandelschoenen – aan! De kasseien zijn ongelijk en niet gemakkelijk te bewandelen.
  • Diezelfde kasseien maken een bezoek met de kinderwagen of rolstoel bijna onmogelijk.
  • Voorzie een lunch. Er is een cafetaria midden in de ruïnes, achter het forum (I kid you not!), en op zich is het eten nog wel ok, maar uiteindelijk blijft het een toeristenval.
  • Je kan de stad op jezelf bezoeken (best dan wel met een reisgids), of met een audio-gids die je aan de ingang kan huren, of per gids. Let er wel op dat je meegaat met een officiële gids (15 euro/2 uur). Wij wilden aanvankelijk met een gids meegaan, maar door omstandigheden is dat niet gelukt, dus kozen we voor de audiogids (6 euro). Omdat de uitleg en nummering zo verwarrend en moeilijk te volgen was, was de meerwaarde beperkt. Niet echt een aanrader dus. Ga voor een “echte gids” of voorzie in een goede reisgids als compagnon de route.
  • Neem de tijd om het allemaal in je op te nemen. Wij zijn kunnen blijven tot het vallen van de avond en dat vond ik zeer bijzonder. Het meeste volk is weg, de rust keert terug, de koele avond geeft haar geuren vrij en het wordt langzaam maar zeker donker. Zalig!
  • De toegangsprijs bedraagt 11 euro. Bezoek je de komende 3 dagen ook nog Herculaneum, Oplontis, Stabiae of Boscoreale dan koop je best een combi-ticket voor 20 euro.
  • Website
  • Deze blogpost maakt deel uit van een rondreis van 9 dagen doorheen de ruime regio rond Napels. Lees hier mijn uitgestippelde reisroute.

 

Begeleide uitstappen en excursies

Meer Pompeii bij Bol.com

[su_box title=”Volledig uitgestippelde rondreis” box_color=”#3B5998″ radius=”1″]

Van plan om Napels, Pompeii, Capri, Amalfi… te bezoeken? Ik heb voor reisroutes.be en euroreizen.be een praktische reisgids geschreven. Anders dan traditionele reisgidsen vertrekt deze digitale publicatie van een concreet uitgewerkte rondreis die je naar bekende en bijzondere plekken brengt. Je kan hier een deel gratis downloaden, met onder meer een stadswandeling van Napels. Voor 10 euro heb je de volledige gids (72 bladzijden A4, na aankoop meteen te downloaden).

[/su_box]

Koop je via bovenstaande links, dan krijg ik op het bedrag een kleine commissie. Dit heeft geen enkele invloed op de prijs voor jou als koper, maar steunt mij wat bij het onderhoud van de site :-). Dank je wel!

Pompeii in beeld

UITSTEKENDE BBC-documentaire, met ook een rolletje voor Stephanus (die van de wasserij!).

Of voor wie wat minder tijd heeft: deze uitstekende animatie toont die de laatste dagen van Pompeii:

Herculaneum, anders dan Pompeii – Tips

Toen in 79 na Christus de Vesuvius in actie schoot, werd er meer van de kaart geveegd dan enkel het alom bekende Pompeii.
Zo lag er bijvoorbeeld aan de andere kant van de vulkaan, zo’n 17 km van Pompeii, Herculaneum, een kleine stad die naar alle waarschijnlijkheid zo’n 5.000 bewoners telde.
Toen op die warme augustusdag in het jaar 79 het onheil losbarstte, bracht de wind de eerste vlagen van as en puim naar Pompeii. Dat gaf de bewoners van Herculaneum meer tijd om de stad te ontvluchten. Pas tegen de avond, toen ook de binnenwanden van de vulkaan het begaven, kwam een golf van kokende lava en modder vrij die de stad onder een laag van 20 meter als een gulzig monster opslokte.

Herculaneum

Doorheen de jaren en eeuwen versteende de modder tot beton, en de tijd deed vergeten. Op de plaats van het oude Herculaneum herrees een nieuwe stadje, Resina. Niemand wist van het rijke verleden dat er letterlijk in de ondergrond begraven zat (en nog steeds zit), tot 1709, toen bij de aanleg van een waterput toevallig het antieke Herculaneum werd ontdekt.

Toen Karel van Bourbon (koning van Napels van 1735 tot 1759) op zoek was naar enkele originele stukken voor zijn nieuwgebouwde paleis, bedacht hij zich dat enkele Romeinse kunstschatten er niet zouden misstaan. Via schachten werden verschillende beelden en andere artefacten naar boven gehaald.
Het zou tot 1927 duren eer de officiële opgravingswerken op de site van start zouden gaan. Van de in totaal 20 ha zijn er nu zowat 5 ha opgegraven. En voorlopig blijf het hier ook bij. De gebetonneerde modderlaag en het feit dat de oude stad ondertussen volledig overbouwd is, maken verdere opgravingen quasi onmogelijk. Wat er allemaal nog in de grond steekt, spreekt alleen maar tot de verbeelding.

Herculaneum

De dikke modderlaag heeft een zeer bijzonder gevolg voor de nalatenschap van de stad. De laag vormde als het ware een vacuüm deksel, waardoor alles wat er in werd “opgesloten” zeer goed bewaard gebleven is, ook organische materiaal. Archeologen hebben resten van kaas, brood, fruit, kledij… teruggevonden, weliswaar in verkoolde vorm. Niets kan nu eenmaal ontsnappen aan een modder- en lavavloed van 500-550°C. Helaas geldt dat ook voor de slachtoffers die er niet in geslaagd waren om op tijd uit de stad weg te vluchten. In 1982 werden in de boothuizen ter hoogte van de toenmalige kustlijn een 300-tal skeletten gevonden. Allicht zochten deze mensen een uitweg langs de zee. Ze stierven een gruwelijke dood, levend gekookt in de alles verschroeiende moddergolf.

[su_box title=”Volledig uitgestippelde rondreis” box_color=”#3B5998″ radius=”1″]

Van plan om Napels, Pompeii, Capri, Amalfi… te bezoeken? Ik heb voor reisroutes.be en euroreizen.be een praktische reisgids geschreven. Anders dan traditionele reisgidsen vertrekt deze digitale publicatie van een concreet uitgewerkte rondreis die je naar bekende en bijzondere plekken brengt. Je kan hier een deel gratis downloaden, met onder meer een stadswandeling van Napels. Voor 10 euro heb je de volledige gids (72 bladzijden A4, na aankoop meteen te downloaden).

[/su_box]

Herculaneum is minstens even interessant als grote zus (of broer?) Pompeii. De site is zeer compact en overzichtelijk en het vraagt niet erg veel verbeelding om je het bruisende leven van de stad voor te stellen: het geratel van de karren over de kasseien, het gedrang van hongerige burgers voor een snelle hap in één van de vele fastfood-restaurantjes (de toonbanken en amforen zijn nog te zien), de devotie voor de goden, het leven van de gegoede burgers in hun rijkelijke villa’s built to impress
In één winkel is de volledige houten balustrade nog zichtbaar. Tientallen amforen wachten bijna 2000 jaar later nog steeds op klanten. Muurschilderingen proberen om je te overtuigen om op politicus X te stemmen. Het is allemaal zo herkenbaar. En 2 millennia oud.

 

Er gaat heel wat door mijn hoofd wanneer ik door de stad wandel. Hoe komt het bijvoorbeeld dat al die architecturale kennis na de val van het Romeinse Rijk verloren is gegaan? Herculaneum had rioleringen, ingenieuze systemen voor proper water, publieke sanitaire voorzieningen in de vorm van thermen… In de middeleeuwen leefden we weer als ratten. Toekomst betekent niet vanzelfsprekend vooruitgang.

Is Herculaneum de moeite?

Volmondig ja. De site heeft een diepe indruk op me gelaten en ik kan een bezoek alleen maar aanraden. Het is kleiner en compacter dan Pompeii en de in het algemeen zijn de restanten ook in betere staat.
Je hebt ongeveer 2-3 uur nodig om de stad te bezichtigen. Niet alle huizen en plekken zijn altijd toegankelijk, dus check best voor je bezoek de website. Of vraag het aan de persoon aan de kassa.

Ann en ik hebben de site bezocht met www.pompeiin.com. Gids-archeoloog Giancarlo vertelde honderduit over het dagelijkse leven in de stad, de structuur van de Romeinse villa (alle leerboeken Latijn zijn de revue gepasseerd, van vestibulum tot het peristylium) en de verschillende bijzondere plekken in de stad. Het was een enorme meerwaarde voor ons bezoek.

Praktische tips

  • Adres voor de (kleine ondergrondse) parking: Giardino degli scavi di Ercolano, 80056 Ercolano.
  • De site is ook gemakkelijk (en goedkoop!) te bereiken vanuit Napels met de metro. Neem de Circumvesuviana Naples-Sorrento of de Circumvesuviana Naples-Poggiomarino en stap uit aan de halte Ercolano. Het is niet ver wandelen tot de site. Je hoeft enkel de mensenmassa te volgen…
  • Toegangsprijs: 11 euro. Ben je van plan om ook Pompeii, Oplontis, Boscoreale en Stabiae te bezoeken in de komende 3 dagen, dan loont het de moeite een combi-ticket te nemen (20 euro).
  • Meer info: www.pompeiisites.org
  • Deze blogpost maakt deel uit van een rondreis van 9 dagen doorheen de ruime regio rond Napels. Lees hier mijn uitgestippelde reisroute.

Begeleide uitstappen en excursies

[su_row][su_column size=”1/2″]

Overnachting met korting!



Booking.com

[/su_column]
[su_column size=”2/2″]

Goedkope huurwagen

[/su_column][/su_row]

Vind het goedkoopste vliegticket op MoMondo.be

Op reis in groep?

Meer Herculaneum bij Bol.com


[su_box title=”Volledig uitgestippelde rondreis” box_color=”#3B5998″ radius=”1″]

Van plan om Napels, Pompeii, Capri, Amalfi… te bezoeken? Ik heb voor reisroutes.be en euroreizen.be een praktische reisgids geschreven. Anders dan traditionele reisgidsen vertrekt deze digitale publicatie van een concreet uitgewerkte rondreis die je naar bekende en bijzondere plekken brengt. Je kan hier een deel gratis downloaden, met onder meer een stadswandeling van Napels. Voor 10 euro heb je de volledige gids (72 bladzijden A4, na aankoop meteen te downloaden).

[/su_box]
Koop je via bovenstaande links, dan krijg ik op het bedrag een kleine commissie. Dit heeft geen enkele invloed op de prijs voor jou als koper, maar steunt mij wat bij het onderhoud van de site :-). Dank je wel!

Herculaneum in klank en beeld